Wat is een komeet

Kometen zijn meestal slechts zichtbaar als een zwak nevelachtig object tussen de sterren. Langzaam bewegen ze zich ten opzichte van de ster­ren-achtergrond en ze veranderen geleidelijk in helder­heid. In een enkel geval kan een komeet voldoende helder worden om in een verrekijker of met het blote oog zichtbaar te zijn. Vooral bij deze kometen, maar soms ook bij zwakkere exemplaren, kan men een staart waarnemen.

Zeer heldere kometen kunnen soms prachtige staarten vertonen en vormen dan een spectaculair gezicht aan de sterrenhemel. Helaas zijn zulke verschijningen uiterst zeldzaam.

Wat is een komeet ?

Bracht men in vorige eeuwen de verschijning van een komeet nog in verband met naderend onheil of dacht men dat het om verschijnselen in onze atmosfeer ging, tegenwoordig hebben we een vrij goed beeld wat een komeet nu eigenlijk is.

Sinds het midden van deze eeuw wordt een komeet meestal vergeleken met een grote vuile sneeuwbal. Een object van enkele kilometers doorsnede dat bestaat uit gruis en diverse soorten ijs (van water, ammoniak en me­thaan). Sinds de passage van de kern van komeet Halley door de ruimte-sonde Giotto weten we dat deze sneeuwbal bedekt is onder een zeer, zeer donkere laag van vermoedelijk koolstofverbindingen.

Op enkele plaatsen op deze komeet, de zogenaamde aktieve gebieden, ontstaan door de inwerking van zonnestraling fonteinen van gas en stof. Dit zijn de bronnen van de gas- en stofproduktie die, bij nadering tot de Zon, rondom de kern een grote gasnevel doen ontstaan, de coma.

Deze coma, die een diameter kan bereiken van 100.000 km of meer, is feitelijk datgene dat we vanaf de Aarde van de komeet kunnen zien en begint zichtbaar te worden als de komeet zich tussen de 3 en 10 AE van de zon bevindt, afhankelijk van de samenstelling.

Wanneer de komeet zich binnen 2 AE van de Zon bevindt, worden deeltjes in de coma door de zonnewind geïoniseerd en meegesleurd en ontstaat er een zogenaamde gasstaart. Deze wijst altijd vrijwel recht van de Zon af. Ook stofdeeltjes kunnen door de stralingsdruk van de zonnewind uit de coma verwijderd worden en deze vormen – als gevolg van hun grotere massa – een gekromde stofstaart. Een stofstaart ontwikkelt zich meestal pas als een komeet op 1 AE of minder van de Zon komt.

Hierbij dient meteen opgemerkt te worden dat de meeste kometen die waargenomen kunnen worden slechts een zwakke staart-ontwikke­ling vertonen die alleen maar fotografisch of in grote kijkers zicht­baar is. Voor de waarnemer zal de komeet meestal alleen maar zichtbaar zijn als een zwak nevelvlekje.

Naar men aanneemt komen de kometen uit de Oort-wolk die zicht buiten de pla­neetbanen op grote afstand van de Zon bevindt (op 20.000 tot 50.000 AE). Onderlinge botsingen of storingen door een passerende ster kunnen een komeet in een baan brengen waardoor hij naar de Zon ‘valt’. Eenmaal aangekomen in de binnengebieden van het zonnestelsel wordt de komeet dan zichtbaar. Kometen uit de Oort-wolk zijn volledig onvoorspelbaar en regelmatig worden dan ook ‘nieuwe’ kometen ontdekt. Veelal gaat het hierbij om fotografische ontdekkingen (vaak als bijprodukt van bijvoor­beel onderzoek naar planetoïden), maar soms worden kometen ook visueel ontdekt door amateurs. Urenlang zoeken volgens een regelmatig zoek- programma verhoogd hierbij de kans op succes.

Periodieke kometen

Sommige kometen zijn onder invloed van de planeten, met name Jupiter, in elliptische banen rond de Zon terecht gekomen die hun met grote regelmaat in de buurt van de Zon brengen. Wanneer de omloopperiode van zo’n komeet minder is dan 200 jaar spreken we van een kort-periodieke komeet.

Vooral wanneer een komeet al tijdens meerdere periheliumpassages is waargenomen, dan is met redelijke zekerheid te voorspellen wanneer de komeet opnieuw zichtbaar zal worden.

Helderheid van kometen

Kometen zijn dynamische objecten, waarbij de ene komeet aktiever (en dus helderder) is dan dan andere komeet. Daarnaast speelt de afstand tot de Zon en de Aarde een grote rol bij de helderheid zoals we deze kunnen verwachten. Vooral bij nieuwe kometen is het meestal zeer moeilijk om een goede helderheidsvoorspelling te geven. Bij periodieke kometen kan men uit vorige waarnemingen een verwacht helderheidsverloop bepalen.

Toch komen er regelmatig verrassingen voor en worden kometen helderder of zwakker dan verwacht.